Ngày 20/5/2026, Chính phủ chính thức ban hành Nghị định số 178/2026/NĐ-CP — một văn bản pháp lý được giới chuyên gia kinh tế đánh giá là "bước ngoặt thể chế" trong cách Việt Nam nhìn nhận và khai thác khối tài sản hạ tầng khổng lồ do Nhà nước tích lũy qua nhiều thập kỷ. Không còn chỉ là câu chuyện quản lý hành chính, tài sản kết cấu hạ tầng giờ đây được luật hóa thành công cụ tài chính chiến lược — nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số mà Chính phủ đang quyết liệt theo đuổi.

4 phương thức khai thác: Từ lý thuyết đến hành động

Điểm cốt lõi và được chú ý nhất trong Nghị định 178 là việc quy định rõ ràng **4 phương thức khai thác tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước đầu tư, quản lý**, gồm: (1) giao cho doanh nghiệp nhà nước quản lý, khai thác; (2) cho thuê quyền khai thác; (3) chuyển nhượng có thời hạn quyền khai thác; và (4) sử dụng tài sản để tham gia dự án đối tác công tư (PPP).

Trước đây, khung pháp lý liên quan đến tài sản công — dù đã có Luật Quản lý, sử dụng tài sản công 2017 — vẫn để lại nhiều "vùng xám" khiến không ít địa phương và bộ ngành lúng túng khi muốn huy động nguồn lực tư nhân vào vận hành hạ tầng. Hệ quả là hàng nghìn tỷ đồng tài sản nằm "đóng băng" hoặc khai thác kém hiệu quả, trong khi ngân sách nhà nước vẫn phải tiếp tục bỏ tiền duy tu, vận hành.

Theo số liệu từ Bộ Tài chính, tổng giá trị tài sản kết cấu hạ tầng do Nhà nước quản lý tính đến cuối năm 2025 ước đạt hơn **4,2 triệu tỷ đồng**, bao gồm hệ thống đường bộ, cảng biển, sân bay, hệ thống thủy lợi, hạ tầng đô thị và các công trình công cộng khác. Tuy nhiên, hiệu suất sinh lời từ khối tài sản này còn rất thấp — ước tính chưa đến **12%** số tài sản được khai thác theo phương thức thương mại có thu phí hoặc cho thuê.

Minh bạch hóa — Yếu tố quyết định thành công

Một trong những điểm đột phá của Nghị định 178 là yêu cầu **minh bạch hóa toàn diện** quy trình khai thác tài sản hạ tầng. Theo đó, mọi hợp đồng cho thuê quyền khai thác, chuyển nhượng có thời hạn hoặc hợp tác PPP đều phải được công khai trên Cổng thông tin quốc gia về tài sản công, kèm theo các tiêu chí định giá độc lập và báo cáo kiểm toán định kỳ.

Đây là điểm khác biệt căn bản so với giai đoạn trước, khi nhiều dự án cho thuê hạ tầng bến cảng hay khu công nghiệp bị phản ánh là thiếu cơ sở định giá khách quan, dẫn đến thất thoát nguồn thu ngân sách. Bài học từ một số vụ thanh tra tài sản công tại các tỉnh thành lớn trong giai đoạn 2020-2024 đã thúc đẩy cơ quan soạn thảo đưa minh bạch lên thành nguyên tắc trung tâm của Nghị định.

Ông Nguyễn Minh Tân, chuyên gia tài chính công tại Học viện Tài chính, nhận định: "Việc bắt buộc định giá độc lập và công khai hợp đồng là bước đi đúng hướng. Nó tạo ra áp lực cạnh tranh lành mạnh, đồng thời bảo vệ lợi ích Nhà nước trong dài hạn — điều mà trước đây chúng ta vẫn còn lơ là."

Nghị định cũng quy định cơ chế kiểm soát vốn vay khi tài sản hạ tầng được dùng làm tài sản đảm bảo trong các cấu trúc tài chính phức tạp. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh nhiều dự án PPP thế hệ mới sử dụng đòn bẩy tài chính cao, tiềm ẩn rủi ro nợ công lan rộng nếu không được giám sát chặt chẽ.

Đổi mới tư duy: Hạ tầng là tài sản sinh lời, không chỉ là gánh nặng chi ngân sách

Có lẽ thay đổi quan trọng nhất mà Nghị định 178 mang lại không nằm ở kỹ thuật pháp lý, mà ở **tư duy quản trị**: hạ tầng Nhà nước không còn thuần túy là "công trình phục vụ công cộng" cần Nhà nước bao cấp vận hành, mà là **tài sản chiến lược có khả năng sinh lời**, cần được quản lý như một danh mục đầu tư.

Tư duy này không mới trên thế giới. Singapore từ lâu đã xây dựng mô hình "Government-Linked Companies" (GLC) để khai thác tối đa giá trị từ tài sản công. Australia triển khai mô hình "asset recycling" — bán hoặc cho thuê dài hạn tài sản hạ tầng hiện hữu để lấy vốn đầu tư vào hạ tầng mới — thu về hơn **15 tỷ AUD** chỉ trong giai đoạn 2014-2020. Indonesia dưới thời Tổng thống Prabowo cũng đang đẩy mạnh mô hình tương tự để tài trợ cho tham vọng hạ tầng 100 tỷ USD đến năm 2029.

Việt Nam, với tốc độ đầu tư công tăng mạnh trong 5 năm qua — riêng năm 2025 giải ngân vốn đầu tư công đạt kỷ lục **gần 750.000 tỷ đồng** — đang tích lũy một khối lượng tài sản hạ tầng ngày càng lớn. Nếu không có cơ chế khai thác hiệu quả, áp lực chi ngân sách cho duy tu, vận hành sẽ ngày càng nặng nề. Nghị định 178 chính là câu trả lời thể chế cho bài toán này.

Theo tính toán sơ bộ của Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương (CIEM), nếu chỉ cần nâng tỷ lệ tài sản hạ tầng được khai thác thương mại từ mức hiện tại lên **25-30%**, nguồn thu bổ sung cho ngân sách và tái đầu tư có thể đạt **từ 80.000 đến 120.000 tỷ đồng mỗi năm** — một con số đủ để tài trợ cho 2-3 tuyến cao tốc quy mô lớn hoặc hàng chục dự án hạ tầng đô thị quan trọng.

Triển vọng và thách thức phía trước

Dù được đánh giá cao về mặt định hướng, Nghị định 178 vẫn đối mặt với không ít thách thức trong triển khai thực tế. Thứ nhất, năng lực định giá tài sản hạ tầng tại Việt Nam còn yếu — số lượng tổ chức thẩm định giá có chuyên môn về hạ tầng kỹ thuật đặc thù (cảng biển, đường cao tốc, hệ thống tưới tiêu) vẫn còn rất hạn chế.

Thứ hai, tâm lý "giữ chặt" tài sản công của một bộ phận cán bộ quản lý — lo ngại trách nhiệm pháp lý khi cho thuê hoặc chuyển nhượng quyền khai thác — là rào cản văn hóa không dễ tháo gỡ chỉ bằng một nghị định.

Thứ ba, khung PPP hiện tại dù đã được cải thiện qua Luật PPP 2020 và

Xem thêm

→ Roth Capital chính thức khuyến nghị 'Mua' cổ phiếu SailPoint, kỳ vọng tăng trưởng mạnh

→ Tiến Nông và hành trình đồng hành cùng nông dân: Hơn cả một chương trình phân bón trả chậm

→ Ngân hàng Việt trả lương bình quân 68 triệu đồng/tháng, chi lương tăng 30%