Lần đầu tiên kể từ đại dịch COVID-19, Canada rơi vào suy thoái kỹ thuật khi GDP co lại hai quý liên tiếp — một tín hiệu báo động không chỉ với Ottawa mà còn với toàn bộ hệ thống thương mại toàn cầu, trong đó có Việt Nam và các nền kinh tế Đông Nam Á đang ngày càng phụ thuộc vào dòng chảy đầu tư từ các nước phát triển.

Số liệu do Cơ quan Thống kê Canada (Statistics Canada) công bố mới đây cho thấy GDP nước này giảm 0,2% trong quý I năm nay, tiếp nối mức giảm 0,3% trong quý IV năm trước. Theo định nghĩa kinh tế học phổ thông, hai quý tăng trưởng âm liên tiếp là dấu hiệu xác nhận một nền kinh tế đã bước vào suy thoái về mặt kỹ thuật. Điều đáng lo ngại hơn là diễn biến này xảy ra ngay trong bối cảnh Ngân hàng Trung ương Canada (Bank of Canada) vừa bắt đầu chu kỳ cắt giảm lãi suất, vốn được kỳ vọng sẽ là "phao cứu sinh" cho đà tăng trưởng.

Vì sao một nền kinh tế G7 lại lao dốc bất ngờ?

Nguyên nhân không đến từ một cú sốc duy nhất, mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố dồn tích suốt hơn hai năm qua.

Trước hết, chính sách thắt chặt tiền tệ cực độ của Bank of Canada đã để lại hệ quả nặng nề hơn dự kiến. Từ năm 2022 đến đầu 2024, ngân hàng này đã nâng lãi suất cơ bản từ mức gần 0% lên 5% — mức cao nhất trong hơn 20 năm — để kiềm chế lạm phát từng chạm đỉnh 8,1% vào tháng 6/2022. Liều thuốc đắng này đã chữa được bệnh lạm phát, đưa chỉ số giá tiêu dùng về mức khoảng 2,7% vào đầu năm 2024, nhưng đồng thời làm tê liệt thị trường bất động sản — một trụ cột chiếm tới gần 15% GDP của Canada.

Thứ hai, tiêu dùng hộ gia đình — động lực tăng trưởng lớn nhất của bất kỳ nền kinh tế phát triển nào — đã suy yếu rõ rệt. Với tỷ lệ nợ hộ gia đình so với thu nhập khả dụng lên tới 184%, người Canada đang gánh trên vai một trong những mức nợ cá nhân cao nhất trong khối OECD. Khi lãi suất tăng mạnh, chi phí trả nợ thế chấp tăng vọt, buộc hàng triệu hộ gia đình phải cắt giảm chi tiêu, từ đó kéo tụt tổng cầu của toàn nền kinh tế.

Thứ ba, xuất khẩu Canada — vốn phụ thuộc nặng nề vào thị trường Mỹ (chiếm khoảng 75% tổng giá trị xuất khẩu) — chịu áp lực kép từ nhu cầu toàn cầu giảm và những bất ổn thương mại ngày càng leo thang. Các chính sách thuế quan được đề xuất từ phía Mỹ đã khiến doanh nghiệp Canada trì hoãn đầu tư, làm sản lượng công nghiệp co lại liên tục trong nhiều tháng.

Thị trường lao động và bất động sản: Hai mặt trận nóng bỏng

Tuy nhiên, điều khiến Canada khác với nhiều cuộc suy thoái điển hình trong lịch sử chính là thị trường lao động vẫn còn tương đối vững. Tỷ lệ thất nghiệp tính đến tháng 4/2024 ở mức 6,1% — tăng nhẹ so với đáy 4,9% hồi năm 2022, nhưng chưa đến mức báo động đỏ. Điều này một phần được hỗ trợ bởi dòng nhập cư lớn, khi chính phủ Thủ tướng Justin Trudeau duy trì mục tiêu tiếp nhận hơn 400.000 thường trú nhân mỗi năm.

Nghịch lý là dòng nhập cư mạnh mẽ — thường được xem là yếu tố tích cực cho tăng trưởng dài hạn — lại đang làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng nhà ở ngắn hạn. Với dân số tăng nhanh nhưng nguồn cung nhà ở không theo kịp, giá thuê nhà tại Toronto và Vancouver tăng hơn 20% chỉ trong hai năm, bào mòn sức mua của người tiêu dùng và làm suy yếu thêm tiêu dùng nội địa.

Thị trường bất động sản hiện là mối lo ngại lớn nhất. Doanh số bán nhà tại các thành phố lớn giảm tới 40% so với đỉnh năm 2021, trong khi giá trung bình một căn nhà tại Toronto vẫn ở mức trên 1 triệu CAD — một nghịch lý về khả năng tiếp cận nhà ở khiến Bank of Canada rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan: hạ lãi suất quá nhanh sẽ thổi bùng lại bong bóng tài sản, nhưng giữ nguyên sẽ kéo dài suy thoái.

Tác động đến Việt Nam và Đông Nam Á: Không thể thờ ơ

Một nền kinh tế G7 suy thoái không bao giờ là chuyện riêng của quốc gia đó. Với Việt Nam và ASEAN, tác động từ Canada có thể đến qua ít nhất ba kênh chính.

**Kênh đầu tiên là thương mại trực tiếp.** Canada hiện là đối tác thương mại thứ 14 của Việt Nam, với kim ngạch song phương đạt khoảng 9,5 tỷ USD trong năm 2023. Khi nhu cầu nội địa Canada suy yếu, xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này — đặc biệt là hàng dệt may, điện tử và thủy sản — có thể chịu áp lực giảm đơn hàng trong các quý tới. Hiệp định CPTPP vẫn là lợi thế cạnh tranh quan trọng, nhưng không thể bù đắp hoàn toàn khi tổng cầu sụt giảm.

**Kênh thứ hai là dòng kiều hối và đầu tư.** Cộng đồng người Việt tại Canada hiện ước tính khoảng 240.000 người, tập trung chủ yếu ở Ontario và British Columbia. Khi nền kinh tế khó khăn, thu nhập của người lao động nhập cư bị ảnh hưởng, từ đó giảm lượng kiều hối gửi về nước. Đây là yếu tố không nhỏ, bởi Việt Nam hiện nhận khoảng 14-16 tỷ USD kiều hối mỗi năm từ khắp nơi trên thế giới.

**Kênh thứ ba mang tính gián tiếp nhưng quan trọng không kém**: Khi Canada suy thoái cùng lúc với các nền kinh tế phát triển khác gặp khó khăn, áp lực sẽ đẩy dòng vốn tìm kiếm lợi nhuận sang các thị trường mới nổi như Đông Nam Á. Đây có thể là cơ hội cho Việt Nam thu hút thêm FDI, đặc biệt trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh chiến lược "Trung Quốc +1" và thu hút chuỗi cung ứng dịch chuyển. Tuy nhiên, dòng vốn này cũng đến kèm rủi ro biến động và đòi hỏi môi trường thể chế ổn định.

Triển vọng: Bao giờ Canada thoát khỏi vòng xoáy?

Hầu hết các nhà kinh tế học không kỳ vọng Canada rơi vào suy thoái sâu. Dự báo đồng thuận từ các tổ chức như IMF và OECD cho thấy kinh tế Canada có thể phục hồi nhẹ trong nửa cuối năm 2024, với tăng trưởng cả năm ở mức khiêm tốn 1,0

Xem thêm

→ Roth Capital chính thức khuyến nghị 'Mua' cổ phiếu SailPoint, kỳ vọng tăng trưởng mạnh

→ Tiến Nông và hành trình đồng hành cùng nông dân: Hơn cả một chương trình phân bón trả chậm

→ Ngân hàng Việt trả lương bình quân 68 triệu đồng/tháng, chi lương tăng 30%