Năm 2024 đánh dấu một cột mốc chưa từng có trong lịch sử hơn 70 năm hình thành và phát triển của ngành ngân hàng Việt Nam: tổng lợi nhuận toàn hệ thống lần đầu tiên chính thức vượt ngưỡng 100.000 tỷ đồng. Con số này không chỉ là kỷ lục thuần túy về mặt kế toán — nó phản ánh một sự chuyển dịch cấu trúc sâu sắc, đồng thời đặt ra những câu hỏi hết sức thực tiễn về sức khỏe thật sự của nền kinh tế và câu chuyện phân phối lợi ích trong xã hội.

Khi hàng triệu doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn đang vật lộn với lãi suất vay, khi tỷ lệ nợ xấu tiềm ẩn vẫn là một dấu hỏi lớn, thì ngành ngân hàng lại đang bước vào "mùa vàng" lợi nhuận. Nghịch lý này cần được nhìn nhận một cách thẳng thắn và toàn diện.

Kỷ lục 100.000 tỷ: Con số biết nói

Theo tổng hợp từ báo cáo tài chính của 27 ngân hàng thương mại niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam, tổng lợi nhuận trước thuế năm 2024 ước đạt xấp xỉ 105.000–108.000 tỷ đồng, tăng khoảng 15–18% so với năm 2023. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử, tổng lợi nhuận ngành ngân hàng chính thức chạm và vượt ngưỡng 100.000 tỷ đồng — tương đương khoảng 4,2 tỷ USD.

Dẫn đầu danh sách vẫn là "Big Four" gồm Vietcombank, BIDV, VietinBank và Agribank, chiếm tới hơn 45% tổng lợi nhuận toàn hệ thống. Riêng Vietcombank tiếp tục giữ vị trí quán quân với lợi nhuận trước thuế ước đạt trên 27.000 tỷ đồng, tăng trưởng kép qua 5 năm gần nhất đạt gần 18%/năm — một con số mà nhiều tập đoàn sản xuất lớn trong nước chỉ có thể mơ tới.

Điểm đáng chú ý là kỷ lục này không đến từ riêng một vài ngân hàng lớn. Ngay cả các ngân hàng tầm trung như MB Bank, Techcombank, ACB, VPBank cũng ghi nhận lợi nhuận ở mức lịch sử. MB Bank vượt 26.000 tỷ đồng, Techcombank vượt 23.000 tỷ đồng — những con số mà cách đây một thập kỷ, ngay cả các ngân hàng quốc doanh hàng đầu cũng chưa đạt được.

Ba động lực chính đằng sau con số kỷ lục

**Thứ nhất: Biên lãi suất (NIM) được duy trì ở mức thuận lợi.** Dù Ngân hàng Nhà nước đã có nhiều đợt điều chỉnh lãi suất điều hành trong giai đoạn 2023–2024, NIM bình quân toàn hệ thống vẫn dao động quanh mức 3,2–3,5%. Điều này có nghĩa là khoảng chênh lệch giữa lãi suất cho vay và lãi suất huy động vẫn đủ rộng để tạo ra nguồn thu nhập lãi thuần dồi dào.

**Thứ hai: Tín dụng tăng trưởng mạnh trở lại.** Sau giai đoạn trì trệ năm 2023 khi tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống chỉ đạt khoảng 13,7%, năm 2024 đã chứng kiến sự phục hồi rõ nét khi mức tăng trưởng tín dụng ước đạt 14,5–15%, với tổng dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế tiến sát mốc 16 triệu tỷ đồng. Tăng trưởng tín dụng cao đồng nghĩa với quy mô thu nhập lãi tăng theo.

**Thứ ba: Thu nhập ngoài lãi (non-interest income) bùng nổ.** Bancassurance, thanh toán kỹ thuật số, phí dịch vụ và thu hồi nợ xấu đã xử lý là những mảng đóng góp ngày càng lớn. Techcombank, VPBank là những điển hình khi tỷ trọng thu nhập ngoài lãi chiếm tới 30–35% tổng thu nhập hoạt động — cao hơn đáng kể so với mức bình quân ngành là khoảng 20–22%.

Mặt trái của kỳ tích: Nợ xấu và áp lực hệ thống

Tuy nhiên, bức tranh lợi nhuận rực rỡ này không thể đọc tách rời khỏi bài toán nợ xấu đang âm ỉ. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn hệ thống tính đến cuối quý III/2024 ở mức khoảng 4,55% — cao hơn đáng kể so với ngưỡng mục tiêu 3% mà cơ quan quản lý đặt ra. Nếu tính cả nợ xấu tiềm ẩn đang được cơ cấu lại theo Thông tư 02/2023 (đã được gia hạn đến cuối năm 2024), con số thực tế có thể cao hơn nhiều.

Một nghịch lý đáng suy ngẫm: trong khi ngân hàng báo lãi kỷ lục, tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận được vốn vay với lãi suất hợp lý vẫn còn thấp. Theo khảo sát của VCCI công bố năm 2024, có tới 47% doanh nghiệp vừa và nhỏ cho biết gặp khó khăn trong tiếp cận tín dụng ngân hàng. Lãi suất cho vay thực tế đối với nhóm này vẫn phổ biến ở mức 9–12%/năm, trong khi lạm phát được kiểm soát dưới 4% — nghĩa là lãi suất thực dương ở mức rất cao, bào mòn lợi nhuận sản xuất kinh doanh.

Đây chính là lý do mà nhiều chuyên gia kinh tế đặt câu hỏi về tính bền vững của mô hình tăng trưởng lợi nhuận ngân hàng hiện tại: một hệ thống ngân hàng "béo" trong khi nền kinh tế thực vẫn còn "gầy" liệu có thể duy trì lâu dài?

Bài học từ ASEAN và triển vọng phía trước

Nhìn sang các nước trong khu vực Đông Nam Á, câu chuyện ngân hàng siêu lợi nhuận không phải là điều xa lạ. Tại Malaysia, ngân hàng Maybank hay CIMB đều ghi nhận lợi nhuận tăng trưởng mạnh trong giai đoạn 2022–2024 nhờ biên lãi suất được hưởng lợi từ chu kỳ tăng lãi suất toàn cầu. Indonesia cũng có BRI và Bank Mandiri báo lãi kỷ lục. Tuy nhiên, điểm khác biệt quan trọng là các ngân hàng trong khu vực này đã có tỷ lệ an toàn vốn (CAR) bình quân cao hơn, thường trên 17–19%, trong khi nhiều ngân hàng Việt Nam vẫn đang ở ngưỡng 11–13%.

Điều đó có nghĩa là dù lãi lớn, áp lực tăng vốn vẫn là bài toán chưa có lời giải thỏa đáng với hệ thống ngân hàng Việt Nam. Ngân hàng Nhà nước đang thúc đẩy lộ trình áp dụng Basel III vào năm 2025–2026, đòi hỏi các ngân hàng phải tăng đệm vốn đáng kể — một nhiệm vụ không hề dễ dàng ngay cả trong bối cảnh lợi nhuận cao.

Về triển vọng năm 2025, giới phân tích tại các

Xem thêm

→ Roth Capital chính thức khuyến nghị 'Mua' cổ phiếu SailPoint, kỳ vọng tăng trưởng mạnh

→ Tiến Nông và hành trình đồng hành cùng nông dân: Hơn cả một chương trình phân bón trả chậm

→ Ngân hàng Việt trả lương bình quân 68 triệu đồng/tháng, chi lương tăng 30%