Thị trường dầu mỏ toàn cầu trải qua một phiên giao dịch đầy biến động khi giá dầu giảm mạnh sau tuyên bố bất ngờ của Tổng thống Mỹ Donald Trump về khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình với Iran — một diễn biến địa chính trị có thể tái định hình toàn bộ cục diện năng lượng thế giới trong những tháng tới.

Cuối tuần qua, ông Trump xác nhận rằng nếu thỏa thuận được ký kết, một trong những điều kiện then chốt là Iran sẽ mở cửa trở lại Eo biển Hormuz — huyết mạch vận chuyển dầu mỏ chiến lược bậc nhất thế giới. Dù không tiết lộ chi tiết cụ thể, tuyên bố này đã đủ sức khuấy động tâm lý nhà đầu tư toàn cầu và kéo giá dầu xuống đáng kể trong phiên đầu tuần.

Eo biển Hormuz — "Yết hầu" của nền kinh tế toàn cầu

Để hiểu tại sao chỉ một tuyên bố ngoại giao có thể khiến giá dầu chao đảo, cần nhìn lại vai trò không thể thay thế của Eo biển Hormuz trong chuỗi cung ứng năng lượng thế giới. Đây là tuyến đường biển hẹp nối Vịnh Ba Tư với Biển Ả Rập, nơi khoảng 20–21 triệu thùng dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ được vận chuyển qua mỗi ngày — tương đương gần 20% tổng lượng tiêu thụ dầu toàn cầu.

Phần lớn dầu xuất khẩu từ Saudi Arabia, UAE, Iraq, Kuwait và Iran đều phải đi qua eo biển này. Bất kỳ sự gián đoạn nào tại đây đều có thể gây ra cú sốc giá năng lượng tức thì trên phạm vi toàn cầu. Đây cũng là lý do mà trong nhiều thập kỷ qua, Iran thường xuyên sử dụng mối đe dọa "đóng cửa Hormuz" như một con bài mặc cả địa chính trị.

Trong bối cảnh đó, nếu một thỏa thuận toàn diện giữa Washington và Tehran thực sự được ký kết, thị trường sẽ đón nhận tín hiệu kép: nguồn cung dầu Iran quay trở lại thị trường quốc tế sau nhiều năm bị cô lập bởi các lệnh trừng phạt, đồng thời rủi ro địa chính trị tại khu vực Vịnh Ba Tư giảm thiểu đáng kể. Cả hai yếu tố này đều tạo áp lực giảm giá lên dầu thô.

Thị trường phản ứng ra sao?

Ngay sau tuyên bố của ông Trump hôm thứ Bảy, giá dầu Brent — chuẩn tham chiếu quốc tế — giảm khoảng 2,5–3% trong phiên giao dịch đầu tuần, dao động quanh ngưỡng 74–75 USD/thùng. Dầu thô WTI của Mỹ cũng mất khoảng 2% giá trị, xuống gần 71–72 USD/thùng. Đây là mức giảm đáng kể trong bối cảnh thị trường dầu vốn đã chịu nhiều áp lực từ trước.

Thực tế, giá dầu đã chịu áp lực từ nhiều phía trong những tuần gần đây. Quyết định của OPEC+ tăng sản lượng mạnh hơn dự kiến, lo ngại về tăng trưởng kinh tế toàn cầu chậm lại — đặc biệt từ Trung Quốc, nền kinh tế tiêu thụ dầu lớn thứ hai thế giới — và đồng USD mạnh lên đều là những nhân tố kéo giá dầu đi xuống. Thỏa thuận Mỹ-Iran tiềm năng chỉ là giọt nước tràn ly.

Tuy nhiên, nhiều chuyên gia năng lượng khuyến cáo không nên phản ứng thái quá trước thông tin này. Các cuộc đàm phán hạt nhân giữa Mỹ và Iran vốn nổi tiếng phức tạp và dễ đổ vỡ. Thỏa thuận JCPOA năm 2015 từng được kỳ vọng là bước đột phá lịch sử, nhưng rồi bị Mỹ đơn phương rút lui vào năm 2018 dưới thời chính quyền Trump đầu tiên. Những "vết thương" ngoại giao đó khiến thị trường vẫn giữ thái độ thận trọng, chờ đợi chi tiết cụ thể hơn trước khi định giá lại toàn bộ triển vọng cung cầu.

Nếu Iran được dỡ bỏ hoàn toàn lệnh trừng phạt và được phép xuất khẩu dầu tự do, quốc gia này có thể nhanh chóng đưa thêm 1–1,5 triệu thùng/ngày ra thị trường trong vòng 6–12 tháng, thậm chí tiệm cận mức 3,5 triệu thùng/ngày trong dài hạn — mức xuất khẩu đỉnh cao trước khi bị trừng phạt.

Tác động đến Việt Nam và Đông Nam Á

Với một quốc gia nhập khẩu ròng năng lượng và đang trong giai đoạn phát triển công nghiệp mạnh mẽ như Việt Nam, biến động giá dầu luôn có tác động trực tiếp đến nhiều mặt của nền kinh tế. Giá dầu giảm là tin tốt nhìn từ góc độ chi phí đầu vào, nhưng bức tranh tổng thể phức tạp hơn nhiều.

Về mặt tích cực, giá dầu giảm sẽ kéo theo giảm chi phí logistics, vận tải và sản xuất công nghiệp — những lĩnh vực chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu kinh tế Việt Nam. Giá xăng dầu trong nước hạ nhiệt cũng góp phần kiểm soát lạm phát, tạo dư địa cho chính sách tiền tệ linh hoạt hơn. Trong bối cảnh Ngân hàng Nhà nước đang duy trì chính sách lãi suất thấp để hỗ trợ tăng trưởng, áp lực lạm phát giảm là yếu tố hỗ trợ tích cực.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng Việt Nam vẫn là một nước sản xuất dầu thô nhất định. Sản lượng khai thác dầu thô trong nước dù đã giảm so với đỉnh điểm đầu những năm 2000, nhưng ngành dầu khí — đặc biệt thông qua Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Việt Nam (PVN) — vẫn đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước. Giá dầu giảm sâu đồng nghĩa với thu ngân sách từ dầu khí sụt giảm, tạo áp lực bổ sung lên cân đối tài khóa.

Ở phạm vi rộng hơn tại ASEAN, các quốc gia như Thái Lan, Philippines, Singapore và Indonesia đều hưởng lợi khác nhau. Singapore — trung tâm lọc dầu và thương mại năng lượng của khu vực — có thể chứng kiến biên lợi nhuận lọc dầu điều chỉnh theo hướng phức tạp hơn. Trong khi đó, Indonesia, với tư cách là nước xuất khẩu năng lượng, sẽ chịu tác động tiêu cực nếu giá dầu giảm kéo dài.

Triển vọng và những ẩn số phía trước

Câu hỏi lớn nhất lúc này không phải là liệu thỏa thuận Mỹ-Iran có xảy ra hay không, mà là khi nào và ở dạng nào. Các nhà phân tích từ Goldman Sachs, JPMorgan và nhiều tổ chức nghiên cứu năng lượng ước tính rằng nếu dầu Iran quay lại thị trường đầy đủ, giá Brent có thể chịu áp lực giảm thêm 5–10 USD/thùng trong trung hạn, đặc biệt nếu OPEC+

Xem thêm

→ Vay nợ công của Anh tháng 4 cao nhất kể từ đại dịch Covid-19

→ Giá dầu, xe điện và lãi suất: 5 điểm nóng kinh tế thế giới 22/5/2026

→ Cổ đông nội bộ Amrep Corp "xuống tiền" 122.000 USD: Tín hiệu gì cho nhà đầu tư?