Năm 2024 đánh dấu một cột mốc chưa từng có trong lịch sử hơn 70 năm hình thành và phát triển của ngành ngân hàng Việt Nam: tổng lợi nhuận toàn hệ thống lần đầu tiên vượt ngưỡng 300.000 tỷ đồng, tương đương gần 12 tỷ USD. Con số này không chỉ là kỷ lục mà còn là tín hiệu phản ánh một cuộc chuyển dịch sâu sắc trong cấu trúc tài chính quốc gia — nhưng đằng sau ánh hào quang đó, không phải tất cả đều là màu hồng.

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu vẫn còn chịu sức ép từ lạm phát dai dẳng, địa chính trị bất ổn và dòng vốn FDI phân mảnh, việc hệ thống ngân hàng Việt Nam đạt đỉnh lợi nhuận lịch sử đang thu hút sự chú ý đặc biệt không chỉ từ giới đầu tư trong nước mà còn từ các định chế tài chính quốc tế, từ Moody's đến JP Morgan.

Những con số biết nói

Theo số liệu tổng hợp từ báo cáo tài chính quý IV/2024 của 27 ngân hàng niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam, tổng lợi nhuận trước thuế toàn hệ thống đạt khoảng 304.000 tỷ đồng, tăng trưởng xấp xỉ 18,5% so với năm 2023. Đây là mức tăng trưởng cao nhất trong vòng 5 năm trở lại đây, vượt qua cả giai đoạn bùng nổ tín dụng 2021.

Dẫn đầu cuộc đua lợi nhuận vẫn là "tứ đại gia" quốc doanh: Vietcombank, BIDV, VietinBank và Agribank — bốn ngân hàng này đóng góp gần 45% tổng lợi nhuận toàn ngành. Riêng Vietcombank tiếp tục giữ ngôi vương với lợi nhuận trước thuế ước tính vượt 47.000 tỷ đồng, tăng 12% so với cùng kỳ.

Ở khối tư nhân, Techcombank, MB Bank và VPBank là những cái tên bứt phá mạnh nhất. VPBank ghi nhận mức tăng trưởng lợi nhuận ngoạn mục hơn 60% nhờ chiến lược mở rộng FE Credit và đẩy mạnh cho vay bán lẻ. MB Bank vượt mốc 26.000 tỷ đồng lợi nhuận trước thuế, củng cố vị thế trong nhóm ngân hàng tư nhân dẫn đầu.

Điều đáng chú ý là thu nhập lãi thuần (NII) — nguồn thu cốt lõi của ngân hàng — chỉ tăng khoảng 11%, trong khi thu nhập ngoài lãi tăng mạnh tới 34%. Điều này cho thấy các ngân hàng Việt đang chuyển dịch mô hình kinh doanh một cách có chủ đích, từ phụ thuộc vào chênh lệch lãi suất sang đa dạng hóa doanh thu qua phí dịch vụ, bancassurance, thanh toán số và quản lý tài sản.

Động lực nào tạo nên kỷ lục lịch sử?

Có ba yếu tố cộng hưởng tạo ra "cơn bão lợi nhuận" chưa từng thấy này.

**Thứ nhất, tín dụng tăng trưởng mạnh trở lại.** Sau giai đoạn trầm lắng 2022–2023 do thị trường bất động sản đóng băng và doanh nghiệp thu hẹp sản xuất, tín dụng toàn hệ thống năm 2024 tăng trưởng khoảng 15,08% — sát trần tăng trưởng tín dụng mà Ngân hàng Nhà nước cho phép. Dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đến cuối năm 2024 đã vượt 15,6 triệu tỷ đồng, tương đương 133% GDP — một tỷ lệ đòn bẩy thuộc hàng cao nhất khu vực ASEAN.

**Thứ hai, NIM (biên lãi ròng) được bảo vệ tốt hơn dự kiến.** Sau khi Ngân hàng Nhà nước liên tục hạ lãi suất điều hành từ cuối 2023 sang đầu 2024, nhiều chuyên gia lo ngại NIM toàn ngành sẽ thu hẹp đáng kể. Tuy nhiên, các ngân hàng đã linh hoạt giảm chi phí huy động nhanh hơn mức giảm lãi suất cho vay, giúp NIM bình quân toàn ngành duy trì ở mức 3,4–3,6%, chỉ giảm nhẹ 10–15 điểm cơ bản so với năm trước.

**Thứ ba, chi phí dự phòng rủi ro giảm mạnh.** Trong năm 2023, nhiều ngân hàng phải trích lập dự phòng kỷ lục do nợ xấu bất động sản leo thang. Sang năm 2024, khi thị trường địa ốc ấm dần và các khoản nợ tái cơ cấu theo Thông tư 02 được xử lý, chi phí dự phòng giảm bình quân 20–25%, góp phần đẩy lợi nhuận ròng bứt phá.

Mặt trái của bức tranh hào quang

Tuy nhiên, nhìn thẳng vào thực tế, kỷ lục lợi nhuận này đang đặt ra không ít câu hỏi mà giới chuyên gia tài chính không thể bỏ qua.

Nợ xấu thực sự vẫn là "quả bom hẹn giờ" chưa được tháo ngòi triệt để. Tỷ lệ nợ xấu nội bảng toàn hệ thống cuối năm 2024 ở mức khoảng 2,1–2,3% theo công bố chính thức, nhưng nếu cộng thêm nợ tái cơ cấu, trái phiếu doanh nghiệp tiềm ẩn rủi ro và nợ xấu tại VAMC chưa xử lý, con số thực tế có thể lên tới 5–6%. Fitch Ratings từng cảnh báo rằng "bức tranh chất lượng tài sản của các ngân hàng Việt Nam đẹp hơn thực tế nhờ các chính sách giãn nợ linh hoạt."

Bên cạnh đó, tỷ lệ dư nợ tín dụng/GDP vượt 130% là mức đáng lo ngại theo các tiêu chuẩn quốc tế. Để so sánh, tỷ lệ này ở Thái Lan là khoảng 120%, Indonesia 40%, Philippines 60%. Việt Nam đang là một trong những nền kinh tế châu Á có mức độ "ngân hàng hóa" cao bất thường, tiềm ẩn rủi ro hệ thống nếu kinh tế vĩ mô đột ngột xấu đi.

Ngoài ra, áp lực tăng vốn vẫn là bài toán nan giải. Hệ số CAR (tỷ lệ an toàn vốn) bình quân toàn ngành đang ở mức 11,5–12%, tuy đạt chuẩn tối thiểu Basel II nhưng còn khoảng cách đáng kể so với chuẩn Basel III mà nhiều nước ASEAN đã áp dụng. Các ngân hàng quốc doanh đặc biệt đối mặt với thách thức tăng vốn khi room phát hành cổ phiếu bị ràng buộc bởi quy định tỷ lệ sở hữu Nhà nước.

Triển vọng 2025 và bài học cho khu vực

Giới phân tích tại các công ty chứng khoán lớn như SSI Research, VDSC và VCSC đều dự báo tăng trưởng lợi nhuận ngành ngân hàng năm 2025 sẽ hạ nhiệt về mức 12–15%, phản ánh nền so sánh đã cao và áp lực cạnh tranh gia tăng từ các fintech, nền tảng cho vay ngang hàng và ngân hàng số thuần túy.

Trong bức tranh ASEAN, sự bứt phá của

Xem thêm

→ Vay nợ công của Anh tháng 4 cao nhất kể từ đại dịch Covid-19

→ Giá dầu, xe điện và lãi suất: 5 điểm nóng kinh tế thế giới 22/5/2026

→ Cổ đông nội bộ Amrep Corp "xuống tiền" 122.000 USD: Tín hiệu gì cho nhà đầu tư?