Chính phủ Anh ghi nhận mức vay nợ công trong tháng 4 vừa qua tăng vọt lên mức cao nhất kể từ thời kỳ đại dịch Covid-19, trong bối cảnh giá nhiên liệu leo thang mạnh khiến doanh số bán lẻ sụt giảm và gây áp lực nghiêm trọng lên ngân sách quốc gia. Số liệu này đã vượt xa dự báo của các chuyên gia kinh tế, làm dấy lên nhiều lo ngại về sức khỏe tài chính của nền kinh tế lớn thứ sáu thế giới.

Theo dữ liệu mới nhất được công bố bởi Văn phòng Thống kê Quốc gia Anh (ONS), mức vay nợ ròng của khu vực công trong tháng 4 đạt khoảng 20,5 tỷ bảng Anh — con số đáng báo động khi so sánh với cùng kỳ năm ngoái. Đây là mức cao nhất được ghi nhận trong tháng 4 kể từ năm 2021, thời điểm chính phủ đang phải chi tiêu ồ ạt để ứng phó với cuộc khủng hoảng y tế toàn cầu. Các khoản chi tiêu tăng vọt trong khi nguồn thu thuế không theo kịp đà tăng của các nghĩa vụ tài chính đã tạo nên một khoảng cách ngân sách đáng lo ngại ngay từ những tháng đầu năm tài chính mới.

Giá nhiên liệu tăng cao — Ngòi nổ cho chuỗi khủng hoảng kinh tế

Một trong những nguyên nhân chính được các nhà phân tích chỉ ra chính là sự leo thang không kiểm soát của giá nhiên liệu. Giá xăng dầu tại Anh và nhiều quốc gia châu Âu đã tăng lên mức kỷ lục trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị toàn cầu chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, đặc biệt liên quan đến cuộc xung đột tại Ukraine và các quyết định cắt giảm sản lượng của OPEC+. Chi phí năng lượng cao hơn không chỉ bào mòn thu nhập thực tế của người dân mà còn đẩy chi phí vận hành của doanh nghiệp lên cao, từ đó tạo ra một vòng xoáy lạm phát khó kiềm chế.

Doanh số bán lẻ trong tháng 4 ghi nhận mức giảm đáng kể so với tháng trước, phản ánh rõ nét tâm lý thắt lưng buộc bụng của người tiêu dùng Anh. Khi phần lớn thu nhập bị "nuốt chửng" bởi hóa đơn năng lượng và chi phí đi lại, người dân buộc phải cắt giảm chi tiêu cho hàng hóa tiêu dùng thông thường. Điều này tạo ra một nghịch lý: chính phủ vừa phải tăng chi để hỗ trợ người dân, vừa phải đối mặt với nguồn thu thuế thu hẹp do hoạt động kinh tế chậm lại.

Bộ Tài chính Anh thừa nhận rằng những con số này "phản ánh áp lực tài chính toàn cầu đang ảnh hưởng đến nhiều nền kinh tế lớn" và cam kết duy trì kỷ luật ngân sách. Tuy nhiên, nhiều nhà kinh tế độc lập cảnh báo rằng nếu xu hướng này tiếp diễn, chính phủ sẽ phải đối mặt với lựa chọn khó khăn giữa việc tăng thuế, cắt giảm dịch vụ công, hoặc chấp nhận tỷ lệ nợ công trên GDP tiếp tục tăng cao.

Bài học và tác động đối với Việt Nam và khu vực Đông Nam Á

Tình hình tài chính của Anh không chỉ là câu chuyện riêng của một quốc gia mà còn mang lại nhiều bài học quan trọng cho các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam và các nước Đông Nam Á. Việt Nam hiện cũng đang phải đối mặt với áp lực lạm phát từ giá xăng dầu và nguyên vật liệu nhập khẩu, mặc dù mức độ chưa nghiêm trọng như tại châu Âu.

Trong những tháng gần đây, Chính phủ Việt Nam đã liên tục điều chỉnh giá xăng dầu theo cơ chế thị trường, đồng thời sử dụng Quỹ Bình ổn giá xăng dầu như một công cụ đệm để tránh gây sốc cho người tiêu dùng. Tuy nhiên, áp lực từ thị trường năng lượng quốc tế vẫn đang đè nặng lên ngân sách nhà nước và khả năng chi tiêu của người dân. Doanh số bán lẻ của Việt Nam tuy vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực, nhưng sức mua thực tế của người dân có thu nhập thấp đang bị thu hẹp đáng kể.

Các chuyên gia kinh tế tại Hà Nội khuyến nghị Việt Nam cần theo dõi sát sao diễn biến tài chính tại các nền kinh tế lớn như Anh, Mỹ và EU để có những điều chỉnh kị