Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA) vừa gửi văn bản kiến nghị tới Thủ tướng Chính phủ yêu cầu áp dụng mức giá chung cho điện sinh khối, một động thái nhằm tạo công bằng trong hệ thống định giá năng lượng tái tạo hiện tại. Đây không chỉ là vấn đề ngành mía đường mà còn phản ánh những bất cập sâu sắc trong chính sách năng lượng sạch của Việt Nam.

Bất bình đẳng trong định giá năng lượng tái tạo

Hiện nay, Việt Nam có một bộ khung giá phức tạp cho các nguồn năng lượng tái tạo khác nhau. Điện mặt trời nhận được mức giá hỗ trợ từ 1.493 tới 2.267 đồng/kWh tùy theo thời gian đặt hàng, trong khi điện gió được hỗ trợ ở mức 1.507-2.150 đồng/kWh. Tương phản rõ rệt là điện sinh khối — một nguồn năng lượng có nhiều lợi thế — lại không được hưởng cơ chế giá hỗ trợ dài hạn tương đương.

Phía VSSA lập luận rằng, sinh khối không chỉ cung cấp điện ổn định, có thể điều chỉnh được (không phụ thuộc thời tiết như mặt trời hay gió), mà còn giải quyết vấn đề xử lý chất thải nông nghiệp — đặc biệt là phụ phẩm mía. Một cây máy phát điện sinh khối từ mía có thể hoạt động 24/7 với hệ số công suất 70-80%, trong khi năng lượng mặt trời chỉ đạt 15-20% do phụ thuộc điều kiện thời tiết.

Thách thức của ngành mía đường Việt Nam

Ngành mía đường Việt Nam đang đối mặt với áp lực kinh tế lớn. Sản lượng mía đã giảm từ 20 triệu tấn (năm 2016) xuống còn khoảng 17 triệu tấn (2023), trong khi giá đường thế giới liên tục biến động và khó dự báo. Theo Tổng cục Thống kê, trong 5 năm gần đây, diện tích trồng mía giảm gần 15%, đặc biệt tập trung ở các tỉnh miền Tây như Cần Thơ, Kiên Giang.

Nếu các nhà máy đường-điện lực có thể tận dụng sinh khối với mức giá hợp lý, họ vừa có thêm dòng doanh thu từ bán điện, vừa có cơ hội tái cấu trúc kinh doanh. Điều này đặc biệt quan trọng bởi lợi nhuận từ sản xuất đường thô có xu hướng giảm dần do cạnh tranh toàn cầu.

Hiện tại, các nhà máy phải bán điện sinh khối theo giá thị trường cạnh tranh, điều này khiến hiệu suất kinh tế của dự án đầu tư vào công nghệ này không lý tưởng. Với mức giá chung được hỗ trợ, các nhà máy sẽ có xu hướng tái đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải và sản xuất năng lượng sạch.

Bối cảnh năng lượng tái tạo khu vực

Đông Nam Á đang trong giai đoạn chuyển đổi năng lượng với mục tiêu carbon-neutral vào 2050. Việt Nam cam kết giảm khí thải nhà kính 27% vào năm 2030 và 43% vào năm 2050. Các nước như Thái Lan và Indonesia đã áp dụng cơ chế giá phân biệp cho các nguồn tái tạo, nhằm khuyến khích các loại hình năng lượng có lợi ích môi trường và kinh tế xã hội rộng hơn.

Sinh khối ở Việt Nam có lợi thế đặc biệt vì liên kết chặt chẽ với nông nghiệp. Nếu tính toán được chi phí xử lý chất thải tránh được từ mía và các sản phẩm phụ, giá trị thực của điện sinh khối cao hơn nhiều so với chi phí trực tiếp.

Triển vọng và khuyến nghị

Kiến nghị của VSSA đã đặt ra câu hỏi căn bản: chúng ta đo lường giá trị của năng lượng tái tạo như thế nào? Nếu chỉ d

Xem thêm

→ Roth Capital chính thức khuyến nghị 'Mua' cổ phiếu SailPoint, kỳ vọng tăng trưởng mạnh

→ Tiến Nông và hành trình đồng hành cùng nông dân: Hơn cả một chương trình phân bón trả chậm

→ Ngân hàng Việt trả lương bình quân 68 triệu đồng/tháng, chi lương tăng 30%