Tại Đại hội XIV Công đoàn Việt Nam vừa diễn ra, tiếng nói từ hàng triệu lao động vang lên rõ ràng: tiền lương tăng chậm, nhà ở vẫn xa vời, và phúc lợi xã hội còn quá mỏng manh. Đây không phải lần đầu các kiến nghị này được nêu, nhưng bối cảnh kinh tế hiện nay làm chúng trở nên cấp bách hơn bao giờ hết.

Chính phủ đã cam kết những bước đi cụ thể, nhưng câu hỏi lớn vẫn còn: liệu những cam kết có đủ sức thay đổi cuộc sống thực tế của hàng chục triệu người lao động Việt Nam?

Bức tranh tiền lương: tăng nhưng chậm hơn tốc độ sống

Theo số liệu từ Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội, mức lương tối thiểu vùng năm 2024 dao động từ 3,65 triệu đồng đến 5,33 triệu đồng, tăng từ 5% đến 6% so với năm 2023. Thoạt nhìn, mức tăng này có vẻ hợp lý, nhưng khi so sánh với lạm phát tiềm ẩn và chi phí sinh hoạt thực tế, nhân công đang bị "xói mòn" từng ngày.

Một công nhân sản xuất tại Bắc Ninh, nơi tập trung hàng trăm nhà máy, phải chi khoảng 2,5 triệu đồng hàng tháng chỉ để thuê một phòng nhỏ 20m², thêm ăn uống, xe cộ và các chi phí liên quan. Con số này đã tiêu thụ gần 50% mức lương tối thiểu, chứ chưa tính đến tiết kiệm hay dự phòng khẩn cấp.

Theo Tổng cục Thống kê, chi phí sinh hoạt bình quân năm 2023 tăng 5,88% so với năm 2022, vượt xa mức tăng lương của phần lớn các doanh nghiệp. Điều này đặc biệt ảnh hưởng đến lao động phổ thông và công nhân kỹ thuật cấp độ thấp—nhóm chiếm hơn 60% lực lượng lao động đô thị.

Khủng hoảng nhà ở: nỗi đau của lao động thành phố

Vấn đề nhà ở là tâm điểm của kiến nghị Đại hội Công đoàn. Tại Hà Nội và TP.HCM, giá thuê nhà bình quân đã vượt quá khả năng chi trả của người lao động thông thường. Một căn hộ chung cư nhỏ tại các thành phố lớn hiện có giá từ 3-5 tỷ đồng, hoàn toàn nằm ngoài tầm tay của công nhân có mức lương trung bình 6-10 triệu đồng/tháng.

Chính phủ đã phê duyệt chương trình xây dựng nhà ở xã hội với mục tiêu hoàn thành 50.000 căn hộ giai đoạn 2021-2025. Tuy nhiên, tiến độ thực tế bị chậm đáng kể, chỉ khoảng 40% khối lượng kế hoạch được hoàn thành tính đến cuối 2023.

Các chuyên gia kinh tế nhận định rằng, để giải quyết triệt để, cần phải tạo một thị trường nhà ở xã hội với giá cố định dưới 1,5 tỷ đồng, kết hợp các chương trình hỗ trợ vay vốn lãi suất thấp cho lao động. Những mô hình này đã chứng minh hiệu quả ở Hàn Quốc và Thái Lan trong những thập kỷ qua.

Phúc lợi xã hội: lỗ hổng trong mạng lưới an toàn

Mặc dù Việt Nam có hệ thống bảo hiểm xã hội bắt buộc, nhưng mức hưởng lợi thường rất khiêm tốn. Một người lao động ngừng việc sau 15 năm đóng bảo hiểm chỉ nhận được mức lương hưu bình quân 2-3 triệu đồng/tháng, chỉ bằng 30-40% mức lương cuối cùng họ hưởng.

Tại các quốc gia ASEAN khác như Thái Lan và Malaysia, mức hưu bình quân có thể lên đến 50-60%

Xem thêm

→ Roth Capital chính thức khuyến nghị 'Mua' cổ phiếu SailPoint, kỳ vọng tăng trưởng mạnh

→ Tiến Nông và hành trình đồng hành cùng nông dân: Hơn cả một chương trình phân bón trả chậm

→ Ngân hàng Việt trả lương bình quân 68 triệu đồng/tháng, chi lương tăng 30%