Xuất khẩu dầu thô của Iran đã rơi xuống mức thấp nhất trong 6 năm qua, giảm còn chỉ khoảng 400.000 thùng/ngày do những lệnh phong tỏa kinh tế của Mỹ. Con số này đánh dấu một trong những giai đoạn khó khăn nhất trong lịch sử công nghiệp dầu khí của quốc gia Trung Đông này, và phản ánh sâu sắc những tác động kinh tế-địa chính trị mà ít ai nhận thức đầy đủ ở Việt Nam.

Sự sụp đổ của xuất khẩu dầu Iran

Chỉ cách đây năm năm, Iran vẫn là nhà cung cấp dầu thô lớn nhất cho các thị trường toàn cầu với sản lượng xuất khẩu lên tới 2,5 triệu thùng/ngày. Tuy nhiên, kể từ khi Mỹ rút khỏi thỏa thuận hạt nhân JCPOA vào tháng 5 năm 2018 và áp dụng các lệnh trừng phạt toàn diện, tình hình đã thay đổi hoàn toàn.

Cuộc "chiến tranh kinh tế" này được thực hiện thông qua các biện pháp cấm vận đối với ngành công nghiệp dầu khí Iran. Mỹ cấm các công ty nước ngoài không được mua dầu Iran dưới mức phạt nặng. Hệ quả là các tập đoàn dầu khí lớn như Shell, BP, Total đã phải rút khỏi các dự án tại Iran, khiến công nghệ và vốn đầu tư cắt đứt.

Theo dữ liệu từ Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng xuất khẩu dầu của Iran năm 2024 chỉ còn lại khoảng 400.000-450.000 thùng/ngày, trong đó phần lớn được bán cho các nước Châu Á như Trung Quốc, Hy Lạp và một số quốc gia khác với giá thấp hơn so với thị trường quốc tế. Đây là mức sụt giảm gần như 80% so với thời kỳ trước lệnh trừng phạt.

Tác động lan tỏa đến giá dầu toàn cầu

Mặc dù sản lượng dầu toàn cầu vẫn duy trì ở mức ổn định nhờ sản xuất từ Mỹ, Ả Rập Xê Út và các nước khác, nhưng tình trạng thiếu hụt cung cấp từ Iran vẫn tạo ra áp lực lên giá dầu Brent và WTI. Hiện nay, giá dầu Brent dao động quanh ngưỡng 80-85 USD/thùng, cao hơn mức cân bằng dài hạn mà nhiều chuyên gia dự báo là 70-75 USD/thùng.

Các nhà phân tích cho rằng, nếu Iran tiếp tục bị cô lập, dầu thô sẽ tiếp tục bị định giá cao, điều này sẽ gây áp lực lên giá xăng dầu trên toàn thế giới. Thị trường năng lượng tỏ ra rất nhạy cảm với bất kỳ thay đổi nào trong cung cấp từ các quốc gia lớn.

Hệ lụy kinh tế với Việt Nam và Đông Nam Á

Tình hình suy thoái xuất khẩu dầu của Iran có những ảnh hưởng đáng kể tới Việt Nam. Đứng trước giá dầu cao, chi phí năng lượng cho các doanh nghiệp sản xuất, đặc biệt là các nhà máy điện, luyện dầu và ngành hóa chất đang tăng lên. Điều này gián tiếp làm tăng chi phí sản xuất và có thể dẫn tới lạm phát chi phí.

Hơn nữa, các nước Đông Nam Á nhập khẩu dầu thô để lọc dầu và xuất khẩu sản phẩm dầu khí. Giá dầu cao làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên liệu, cuối cùng ảnh hưởng tới giá bán sản phẩm cuối cùng và sức cạnh tranh trên thị trường toàn cầu.

Thêm vào đó, giá xăng dầu cao hơn cũng làm tăng chi phí vận tải hàng không, vận tải biển và logistics, từ đó tác động tiêu cực tới chi phí xuất

Xem thêm

→ Roth Capital chính thức khuyến nghị 'Mua' cổ phiếu SailPoint, kỳ vọng tăng trưởng mạnh

→ Tiến Nông và hành trình đồng hành cùng nông dân: Hơn cả một chương trình phân bón trả chậm

→ Ngân hàng Việt trả lương bình quân 68 triệu đồng/tháng, chi lương tăng 30%