Chính phủ vừa chính thức ban hành Nghị định số 198, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong việc tái cơ cấu toàn diện bộ máy điều hành tiền tệ quốc gia — cơ quan nắm giữ "huyết mạch" của nền kinh tế trị giá hơn 400 tỷ USD.

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang chịu áp lực kép từ biến động tỷ giá toàn cầu và yêu cầu hội nhập tài chính quốc tế ngày càng sâu rộng, việc tái cấu trúc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) không đơn thuần là bài toán hành chính. Đây là tín hiệu mạnh mẽ cho thấy Chính phủ đang quyết tâm xây dựng một thiết chế tài chính trung ương đủ năng lực, đủ tầm để dẫn dắt nền kinh tế bước vào giai đoạn tăng trưởng mới.

Những thay đổi cốt lõi trong Nghị định 198

Nghị định 198 được Chính phủ ban hành nhằm thay thế các quy định cũ, cập nhật chức năng, nhiệm vụ và quyền hạn của NHNN phù hợp với yêu cầu thực tiễn. Điểm đáng chú ý nhất trong nghị định này là việc tinh gọn đầu mối, sắp xếp lại các đơn vị trực thuộc theo hướng giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chuyên môn hóa và nâng cao hiệu quả phối hợp nội bộ.

Theo đó, cơ cấu tổ chức mới của NHNN được sắp xếp theo nguyên tắc phân định rõ ràng giữa khối quản lý nhà nước và khối sự nghiệp, đồng thời củng cố vai trò của các vụ, cục tham mưu chiến lược. Một số đơn vị được hợp nhất hoặc điều chỉnh chức năng để tránh chồng chéo nhiệm vụ — vốn là "điểm nghẽn" lâu năm khiến quá trình ban hành chính sách tiền tệ đôi khi bị chậm trễ so với diễn biến thị trường.

Đặc biệt, nghị định nhấn mạnh vai trò của NHNN trong điều hành chính sách tiền tệ quốc gia, quản lý nhà nước về ngoại hối, vàng, hoạt động ngân hàng và hệ thống thanh toán. Đây là bốn trụ cột mang tính sống còn đối với sự ổn định tài chính vĩ mô, đặc biệt trong giai đoạn các luồng vốn quốc tế biến động khó lường như hiện nay.

Bài toán tinh gọn bộ máy: Dễ nói, khó làm

Thực tế cho thấy, việc tái cơ cấu một cơ quan hành chính cấp bộ như NHNN không hề đơn giản. Trong giai đoạn 2016–2021, NHNN đã trải qua một lần điều chỉnh cơ cấu tổ chức theo Nghị định 16/2017/NĐ-CP, song nhiều chuyên gia đánh giá rằng sự thay đổi khi đó còn mang tính hình thức, chưa thực sự cải thiện được hiệu quả vận hành.

Lần này, với Nghị định 198, kỳ vọng được đặt ra cao hơn. Theo thống kê, hệ thống ngân hàng Việt Nam hiện có tổng tài sản vượt 20 triệu tỷ đồng — tương đương khoảng 200% GDP — một con số phản ánh mức độ phức tạp ngày càng tăng của thị trường tài chính trong nước. Với quy mô đó, bộ máy quản lý nhà nước về ngân hàng buộc phải được nâng cấp tương xứng.

Một trong những điểm cải tiến đáng ghi nhận là việc tăng cường năng lực của các đơn vị phụ trách giám sát an toàn hệ thống và kiểm soát rủi ro. Đây là bài học được rút ra từ giai đoạn xử lý các ngân hàng yếu kém kéo dài từ 2012 đến nay, trong đó không ít vụ việc bộc lộ những khoảng trống trong khâu thanh tra, giám sát sớm.

Ngoài ra, vai trò của Cơ quan Thanh tra, Giám sát ngân hàng — một thiết chế đặc thù trực thuộc NHNN — cũng được làm rõ hơn trong nghị định mới, nhằm tránh sự lẫn lộn về thẩm quyền khi xử lý các tổ chức tín dụng vi phạm.

Tác động đến thị trường tài chính và người dân

Về ngắn hạn, những thay đổi trong cơ cấu tổ chức NHNN có thể chưa tạo ra tác động tức thì đến mặt bằng lãi suất hay tỷ giá. Tuy nhiên, về trung và dài hạn, một bộ máy vận hành trơn tru hơn sẽ giúp chính sách tiền tệ được hoạch định và triển khai kịp thời hơn — điều mà thị trường luôn mong đợi.

Đơn cử, trong năm 2023, khi NHNN thực hiện hàng loạt đợt cắt giảm lãi suất điều hành với tổng mức giảm lên tới 150 điểm cơ bản, hiệu quả truyền dẫn ra thị trường vẫn còn hạn chế do nhiều tầng nấc trung gian trong quá trình thực thi. Cơ cấu mới hứa hẹn sẽ rút ngắn khoảng cách này.

Đối với doanh nghiệp và người dân, điều quan trọng hơn cả là khi bộ máy NHNN hoạt động hiệu quả, các quyết định về tín dụng, lãi suất và quản lý ngoại tệ sẽ minh bạch và nhất quán hơn. Môi trường kinh doanh nhờ đó cũng bớt đi những rủi ro chính sách không đáng có.

Nhìn rộng hơn: Bài học từ các ngân hàng trung ương ASEAN

Trong bối cảnh hội nhập khu vực, việc Việt Nam tái cơ cấu NHNN không thể tách rời xu hướng chung của các ngân hàng trung ương Đông Nam Á. Bank of Thailand (BOT) đã tiến hành cải tổ bộ máy vào năm 2020 với trọng tâm là nâng cao năng lực giám sát rủi ro hệ thống, đặc biệt trong lĩnh vực fintech và thanh toán số. Ngân hàng Trung ương Malaysia (BNM) thì đẩy mạnh chuyển đổi số nội bộ từ năm 2019, giảm thiểu tối đa các thủ tục hành chính giấy tờ.

Điểm chung của các ngân hàng trung ương trong khu vực là xu hướng chuyển từ mô hình quản lý theo chức năng truyền thống sang mô hình quản lý theo rủi ro và kết quả — một triết lý điều hành hiện đại hơn, linh hoạt hơn trước các cú sốc bên ngoài.

Việt Nam đang đi theo hướng này, dù còn cần thêm thời gian để kiểm chứng qua thực tiễn. Tỷ lệ tín dụng/GDP của Việt Nam hiện ở mức khoảng 134% — thuộc nhóm cao nhất ASEAN — đặt ra áp lực rất lớn cho công tác giám sát an toàn hệ thống. Một cơ cấu tổ chức hợp lý hơn sẽ là nền tảng để NHNN đáp ứng thách thức này.

Triển vọng và những câu hỏi còn bỏ ngỏ

Mặc dù Nghị định 198 được đánh giá là bước đi đúng hướng, vẫn còn nhiều câu hỏi mà giới chuyên môn đặt ra. Thứ nhất, việc tinh gọn bộ máy có thực sự đi kèm với tăng cường năng lực con người hay không, hay chỉ dừng lại ở việc ghép tên đơn vị? Thứ hai, quyền độc lập tương đối của NHNN trong điều hành chính sách tiền tệ — yếu tố then chốt để tạo dựng niềm

Xem thêm

→ Roth Capital chính thức khuyến nghị 'Mua' cổ phiếu SailPoint, kỳ vọng tăng trưởng mạnh

→ Tiến Nông và hành trình đồng hành cùng nông dân: Hơn cả một chương trình phân bón trả chậm

→ Ngân hàng Việt trả lương bình quân 68 triệu đồng/tháng, chi lương tăng 30%